Bolitophagus reticulatus op Fomes fomentarius

Prachtige foto's van mijn nieuwe huisgenoten in een echte tonderzwam

Een uit het Speulderbos meegenomen zwam, bleek bewoond door vele tientallen kevers en hun larven. Deze hadden de zwam bijna volledig uitgehold. Spectaculaire vraatgangen blijven over.

Ik verzamel gekke stukken hout en zwammen. Een van die zwammen, een groot vruchtlichaam van de soort Fomes fomentarius (echte tonderzwam) uit het Speulderbos heb ik maanden geleden volledig intact zonder uitvliegopeningen of zichtbare boorgaten op de kast gelegd. Deze week zag ik dat en stof op de grond lag onder de zwam.
 

De zwam: Fomes fomentarius (echter tonderzwam)

Voordat ik verder ga over de kever eerst iets over de zwam zelf.

tonderzwam op beuk
tonderzwam op beuk

tonderzwam op beuk
tonderzwam op beuk

De echte tonderzwam is een parasiet, hij paraciteert op levend en dood hout van vooral beuken en berken.

Doordat hij het hout aantast verzwakt het hout niet alleen, het krimpt ook. Hierdoor kunnen grote bomen opscheuren als luciferhoutjes. Hiervoor is niet eens een grote storm nodig.

obj_7569.jpg
obj_7569.jpg

De zwamdelen die je op bovenstaande foto's ziet zijn vruchtlichamen. Het hele organisme van de zwam is onzichtbaar, het bestaat uit zwamdraden in het hout.

De vruchtlichamen op hun beurt zijn weer slachtoffer van een paraciet: een kever. De kever is dus de parasiet op een parasiet.

obj_5792.jpg - openingen overzicht
obj_5792.jpg - openingen overzicht
 

De voorheen in Nederland zeldzame kever Bolitophagus reticulatus


obj_5808.jpg - Bolitophagus reticulatus in boorgat
obj_5808.jpg - Bolitophagus reticulatus in boorgat

obj_5811.jpg - los deel met kevers
obj_5811.jpg - los deel met kevers

obj_5823.jpg - kever voorkant
obj_5823.jpg - kever voorkant

"Maar er was ook een onverwachte vondst van grote aantallen zwarte 5 tot 8 millimeter grote kevers die ons onbekend voorkwamen, die niet in onze museumcollectie zaten en die zelfs nog niet officieel bekend waren voor de Nederlandse fauna. Ze werden gedetermineerd als de Bolitophagus reticulatus (L.), een kever die behoort tot de familie der zwartlijven (Tenebrionidae).

De ontwikkeling van deze kever vindt geheel plaats in het vruchtlichaam van de echte tonderzwam. De larven voeden zich binnenin het vruchtlichaam met het zwamweefsel; de weinig beweeglijke volwassen kevers kunnen bij warm weer vaak aan de onderzijde van de vruchtlichamen worden waargenomen.

Een grote dode zwam kan lange tijd geschikt blijven voor meerdere generaties kevers. Volwassen kevers kunnen vier jaar oud worden. De kevers zijn vooral te vinden op dikke, zowel staande als liggende bomen met veel vruchtlichamen van de tonderzwam. Liggende stammen die veel contact met de grond maken zijn minder in trek, waarschijnlijk omdat de vruchtlichamen dan te nat of te koud zijn."
bron: #2, Moraal et al. 2007.


obj_5825.jpg - afgebroken deel met kever
obj_5825.jpg - afgebroken deel met kever

obj_5625.jpg - buisjes buitenkant
obj_5625.jpg - buisjes buitenkant

obj_5689.jpg - boven bak op tegels
obj_5689.jpg - boven bak op tegels

obj_5706.jpg - afgebroken deel binnen
obj_5706.jpg - afgebroken deel binnen

obj_5708.jpg - afgebroken deel buiten
obj_5708.jpg - afgebroken deel buiten

obj_5731.jpg - larve
obj_5731.jpg - larve

obj_5751.jpg - zwam gat
obj_5751.jpg - zwam gat

obj_5742.jpg - zwam open 1
obj_5742.jpg - zwam open 1

obj_5747.jpg - zwam open 2
obj_5747.jpg - zwam open 2

obj_5748.jpg - zwam open detail
obj_5748.jpg - zwam open detail

obj_5777.jpg - onderkant
obj_5777.jpg - onderkant

Aan de onderkant is te zien aan de buisjes dat het om vraat gaat en niet om een bouwsel zoals een kartonnest van de glanzende houtmier.

obj_5783.jpg - onderkant detail
obj_5783.jpg - onderkant detail

obj_5793.jpg - open met aanhechting
obj_5793.jpg - open met aanhechting

obj_5805.jpg - detail
obj_5805.jpg - detail

obj_5833.jpg - bak met boormeel
obj_5833.jpg - bak met boormeel

obj_5834.jpg - bak met afgebroken delen
obj_5834.jpg - bak met afgebroken delen

obj_5841.jpg - opstelling zwam met microfoon
obj_5841.jpg - opstelling zwam met microfoon

Je kan ze namelijk horen, met het blote oor of hier met een microfoon. Zet volume hoog.



Ze hebben maanden in de zwam in een verwarmde ruimte geleefd, zonder toevoeging van water.

Misschien dat in natuur de vraatgangen niet zo mooi worden omdat er dan andere zwammen en dieren de zwam beschadigen. Ik heb ook nog geen uitvliegopeningen gezien.

De foto's zijn genomen met een nieuwe lens, een macrolens met stabilizator en ingebrouwde LED-verlichting. De lens is aan de voorkant voorzien van een ring met leds om het onderwerp te verlichten.

EF-S 35mm f/2.8 Macro IS STM 1:1-macrolens
EF-S 35mm f/2.8 Macro IS STM 1:1-macrolens

De camera is op statief gebruikt, met ir-remote. Instellingen: 2 sec vertraging en gebruik mirror-lockup.
 

Literatuur/bronnen

^1 - Dood hout en tonderzwammen als minibiotopen voor insecten - Leen Moraal, 2014.

^2 - Echte tonderzwam geeft bijzondere kever volop kansen. Dood houtbeleid stimuleert ‘dubbelafhankelijke soorten’ - Leen Moraal, Mirjam Veerkamp, Gerard Jagers op Akkerhuis, Jan Cuppen en Theodoor Heijerman, 2007

^3 - Tonderzwammen en insecten - Leen Moraal, m.m.v. Erwin Al, 2015



server clear NOK