logo boom7 boomverzorging
ketting van een kettingzaag

De bijzondere bomen in natuurreservaat de Beerze en het Beerzerveld

Laatste update: 19 november 2018

De bomen zijn uitzonderlijk groot en heel wonderlijk gevormd. Een van de dennen heeft een kroon van 25 meter doorsnede. In deze blog informatie en foto's van deze bomen en over de plannen tot grootschalige boomkap nu en in 2019.

obj_3041.jpg
obj_3041.jpg
 

Bijzonder formaat, bijzondere groeiwijze

Een aantal bomen in Beerzerveld (natuurreservaat, Natura 2000) zijn buitengewoon bijzonder door hun bijzondere groeiwijze en hun formaat.

De meest bijzondere, een grove den (Pinus sylvestris), heeft een stamdiameter van 107 cm met een kroon (kroonprojectie) van 25 bij 20 meter. Mogelijk is dit hierdoor de grootste den van Nederland. Hij is beslist niet hoog maar heel breed.

Ik denk dat ik de eerste ben die de boom beschrijft en opgemeten heeft. Toen ik er in 2017 voor het eerst om de stam liep en in de boom geklommen ben merkte ik dat er hele kleine twijgjes braken. Ook heb ik navraag gedaan. Niemand kende deze boom en al helemaal niet de exacte afmetingen. Vandaar dat ik denk dat het om een vondst gaat.
 

Vliegden of grove den?

Een andere benaming voor de grove den is vliegden. "Als de boom vrijstaat, wordt de groei nogal beïnvloed door de wind en kan de vorm ontstaan die we wel aanduiden als vliegden." bron: floravannederland.nl.
 

Zorgen om grootschalige bomenkap in Berze en Beerzerveld

Tijdens het vergaren van informatie vond ik artikelen over bomenkap juist in dit gebied. Ik maak me hierdoor grote zorgen dat de misschien wel grootste den van Nederland in gevaar kan komen door:  

overzicht gebied
overzicht gebied

overzicht boskap (<a href="https://www.landschapoverijssel.nl/nieuws/landschap-overijssel-start-natuurherstel-lemelerberg-en-beerze-">bron</a>)
overzicht boskap (bron)

google maps, de grote den is gemarkeerd met vlag
google maps, de grote den is gemarkeerd met vlag

Zoals ik de kaart lees wordt de grote den gekapt.
 

Inventarisatie onvolledig

Ik heb contact gehad met Landschap Overijssel naar aanleiding van hun plannen (Landschap Overijssel start natuurherstel Lemelerberg en Beerze) in dit gebied.

Uit het contact bleek dat ze niet op de hoogte waren van de bijzondere bomen hier. Ze hebben bij de planvorming dus niet gezien dat er een den staat met een kroon van 20 bij 25 meter en een stamdoorsnede van 107 cm, dat is een omtrek van 3.36 meter. Tijdens de planvorming en de daarbij behorende inventarisatie is dus niet naar bomen gekeken.
 

De dikke den

Midden in de zandverstuiving (hierrr op Google maps 52.507798,6.544748) staat de dikste den van Beerze op een zandheuvel.

obj_2985.jpg
obj_2985.jpg

Van een afstand als je er langs loopt is niet te zien hoe bijzonder de boom is. Hij lijkt op een aantal kleinere bomen zoals er in de omgeving meer op een kluitje staan.

obj_2908.jpg
obj_2908.jpg

obj_2903.jpg
obj_2903.jpg

op wat kleine bomen na zie je hier 1 boom
op wat kleine bomen na zie je hier 1 boom

Op enkele jonge bomen na van een paar centimeter doorsnede zie je van links naar rechts op de foto een enkele boom met een enorme kroon. Er steekt rechts nog een stuk buiten de foto.

Als je er langs loopt op een afstand is niet te zien dat het om een enkele boom gaat. Maar als je door een kleine opening naar de stam kijkt is te zien dat het om iets bijzonders gaat.

obj_1825.jpg
obj_1825.jpg

obj_1782.jpg
obj_1782.jpg

De boom is meerdere malen ingestort, grote gesteltakken zijn afgebroken en op de grond gevallen. Deze armen mogen dan zwaar beschadigd zijn, ze leven niet alleen, ze zijn nog uiterst vitaal.

obj_3069.jpg
obj_3069.jpg

obj_3055.jpg
obj_3055.jpg

Imponerende wonden zijn niet fataal:

obj_3052.jpg
obj_3052.jpg

De armen boven deze armen zijn ook ooit afgebroken en op de reeds afgebroken armen eronder geland, ook deze armen leven nog.

obj_3005.jpg
obj_3005.jpg

obj_3007.jpg
obj_3007.jpg

Aan de dikte van de reactiegroei te zien moet dit tientallen jaren terug zijn gebeurd.

reactiegroei
reactiegroei

Door de vele gebroken armen en de warrige groeiwijze is de kroon een chaos geworden.

kroondelen op elkaar
kroondelen op elkaar

Rechtsonder in de volgende foto is niet een wortel te zien, maar een arm. De boom is ooit scheefgewaaid, waarbij armen op de grond terrecht kwamen. Deze armen zijn ondergestoven.

obj_2723.jpg
obj_2723.jpg

Op de volgende foto een ondergestoven arm (geen wortel). Als je de arm volgt, na meters komt hij weer boven als kroondeel.

obj_2667.jpg
obj_2667.jpg

Kroondelen lijken op jonge bomen. Het zijn geen uitlopers of jonge bomen maar kroondelen waarvan de armen ondergestoven zijn.

rechts op foto: deel van de kroon, geen jonge boom
rechts op foto: deel van de kroon, geen jonge boom

kroondeel
kroondeel

Door de enorme nog levende armen is de kroon van 20 x 25 meter ontstaan. Het zou me niet verbazen dat dit de grootste kroon van een den in Nederland is.

En het is een mooie klimboom...

Jasmijn (7)
Jasmijn (7)
 

Bijzondere groeiwijze van deze boom


Veteran-Trees-Management-Guide-types-of-veteran-trees-g10.png
Veteran-Trees-Management-Guide-types-of-veteran-trees-g10.png

bron: Veteran Trees, A Guide to Good Management, Read, Helen, 2000.

Bovenstaand boek (pdf) is naar het Nederlands vertaald: Read, Helen, Johnny Cornelis, Eva Troch, Paul Geerts, and Tom Joye. 2012. Het beheer van veteraanbomen. Brussel: Inverde.

Nou lijkt de den op de groeivorm 'Fenix Regeneration' (feniks regeneratie), maar dat is beslist niet de juiste voorstelling, immers bij de feniksregeneratie vormen nieuwe uitlopers jonge bomen. Dat is bij de den beslist niet het geval, bij de den is de originele kroon nog intact. Dit is onder andere te zien aan de schuinstand van de jonge delen. De den heeft dus een groeivorm welke niet beschreven is in het boek of de pdf.

Een dennen, eiken en beuken kunnen in tegenstelling tot bijvoorbeeld een linde niet wortelen vanuit een kroondeel.
 

Vergelijk andere dikke dennen in Nederland en Europa

De dikste den van Nederland is goed beschreven door Leo Goudzwaard en Wim Brinkerink op Monumentaltrees.com. Deze boom heeft een stamomtrek van 3.51 meter (doorsnede 1.12m). maar kijk eens naar de dunne kroon van deze boom:

foto: Leo Goudzwaard,Wim Brinkerink op <a href="https://www.monumentaltrees.com/nl/nld/noordholland/wijdemeren/1091_buitenplaatsbantam/1944/">monumentaltrees.com</a>
foto: Leo Goudzwaard,Wim Brinkerink op monumentaltrees.com

Maar omdat ik het dunste deel van de boom in Beerze gemeten heb is het lastig te vergelijken. op basis van het dunste deel van de boom in beerze komt de dikte op nr 2 van Nederland.

de den Beerze met meetlint
de den Beerze met meetlint



Overgenomen tabel met dikste dennen van Nederland:
 
omtrek locatie waarnmer jaartal
3,51 m Buitenplaats Bantam, 's-Graveland Leo Goudzwaard 2009
3,33 m Pinetum in het bos van Birkhoven, Amersfoort visscher52 2016
3,30 m Boswachterij Leersum, Leersum Leo Goudzwaard 2009


Als je de foto's op bovengenoemd overzicht bekijkt en dan vooral op de groeiwijze let van andere toppers in heel Europa is veilig te stellen dat de dikke den in Beerze een Europees unicum is.
 

De leeftijd van deze den

Leeftijden van bomen schatten is heel lastig. Een vergelijk met een andere dikke den kaik maken, in Mantinge staat ook een enorme den. Deze werd 100 jaar geleden al beschreven als dikke den. De boom in Beerze is echter veel dikker. Ik schat de leeftijd daarom in als veel hoger dan 150 jaar.
 

Wortelen vanuit kroondelen, afleggen en stekken

Op onderstaande foto's is te zien hoe bij de kweker Lappen lindes vermeerderd worden, de stobbe groeit uit, de uitgegroeide loten worden onder de aarde gebogen. Hierna zullen ze wortelen. Na voldoende beworteling worden de loten losgeknipt van de moederplant en zijn de loten zelfstandige jonge bomen (stekken) geworden.

obj_7832.jpg
obj_7832.jpg

obj_7842.jpg
obj_7842.jpg

Deze manier van vermeerderen is niet mogelijk bij dennen.
 

Meerstammige den

Los van de grote den staan er nog veel meer bijzondere dennen. Op een klein gebied, te belopen in een paar minuten staan zeker 10 bijzondere bomen.

Alle bomen vallen omdat ze extreme tegenslagen overleefd hebben. Ze zijn omgevallen, gebroken, getordeerd, kronen zijn ingestord maar allen zijn vitaal.

Ongeveer 200 meter verderop staat een ondergestoven meerstammige boom, ook een den. (hierrr, 52.507400,6.541530)

Ook hier is van een afstand niet te zien wat voor bijzonder verleden deze boom heeft gehad en wat voor wonderlijke overlever het is.

obj_2524.jpg
obj_2524.jpg

obj_2614.jpg
obj_2614.jpg

obj_2538.jpg
obj_2538.jpg

obj_2586.jpg
obj_2586.jpg

obj_2598.jpg
obj_2598.jpg

obj_2601.jpg
obj_2601.jpg

obj_2550.jpg
obj_2550.jpg

obj_2551.jpg
obj_2551.jpg

obj_2622.jpg
obj_2622.jpg

obj_2630.jpg
obj_2630.jpg
 

Ondergestoven, vroeger enkele stam

Waarschijnlijk is deze boom ook als enkele stam begonnen, waarna hij ondergestoven is. Dit is eerder bij een eik waargenomen: Ontdekking ondergrondse eik Appelscha bewijst legende.

Het rapport van boomKCB in opdracht van de gemeente Ooststellingwerf:
Onderzoek naar de oorsprong van 3 eikenstammen op de Bosberg.
 

Meer bomen


obj_2645.jpg
obj_2645.jpg

obj_2413.jpg
obj_2413.jpg

dode boom
dode boom

dode boom
dode boom
 

Toekomstige bijzondere bomen


Onderstaande foto laat zien hoe armen onder zand kunnen verdwijnen, boom valt om, armen leven door en zullen in de loop van de tijd onderstuiven.

toekomstboom
toekomstboom
 

Wandelen en parkeren


obj_2909.jpg
obj_2909.jpg

Begin wandelroute (langs alle genoemde bomen): gele route begint bij kruising van Beerzerweg en einde Oude Beerzerweg.

informatiebord bij parkeerplaats bij begin gele route.
informatiebord bij parkeerplaats bij begin gele route.
 

Meer bijzondere bomen & wandelen


De monumentale & veterane bomen in Mantingerveld.
 

Contact en verzoek om informatie

Wie meer informatie heeft of wil hebben, neem contact op: contactgegevens.
 

Geraadpleegde literatuur

1. Bomenstichting, 2010, Bijzondere bomen in Nederland, 250 verhalen. Utrecht: Bomenstichting.


Boom7 boomverzorging
server clear NOK